Hoszowski - pierwszy dowódca polskiej Policji na Podkarpaciu - Aktualności - Policja Podkarpacka

Był osobą wyjątkową w dziejach policji naszego regionu. Kiedy upadło imperium Habsburgów i odradzała się niepodległa Polska to on organizował formacje zapewniające bezpieczeństwo i porządek w byłej Galicji, a więc i na terenie obecnego Podkarpacia. Sięgnął po najwyższe policyjne godności, sprawując urząd komendanta głównego Policji Państwowej. Zginął jak tysiące „wrogów komunistycznego ustroju”, w sowieckim areszcie. Data jego śmierci, ani miejsce pochówku nie są znane.

Wiktor Zygmunt Sas-Hoszowski urodził się w 1873r. w Łysej Górze w powiecie Sokalskim.  Już jako uczeń gimnazjum w Tarnopolu, a potem student Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, miał prowadzi tajną działalność niepodległościową. Podjął studia, ale zrezygnował z nich aby wstąpić do austriackiego wojska jako jednoroczny ochotnik. Wkrótce mianowany oficerem, po 6 latach służby został wcielony do Żandarmerii Krajowej, pierwszej nowoczesnej formacji policyjnej, z którą zetknęli się mieszkańcy Galicji.

W warunkach autonomii galicyjskiej coraz większe znaczenie w korpusie Żandarmerii mieli Polacy. To właśnie oni mieli w przyszłości dać podstawy kadry Policji Państwowej na tym terenie, ale także w innych regionach Polski. W 1911 r. już 76% stanu osobowego tej formacji stanowili Polacy. Wielu z nich zajmowało eksponowane stanowiska. Sam Hoszowski był komendantem kilku oddziałów Żandarmerii, m.in. w Jarosławiu.

Po wybuchu I wojny światowej Hoszowski przez rok służył na froncie, m.in. walcząc na obecnym Podkarpaciu i w bitwie pod Gorlicami. Jego służba znalazła uznanie władz austriackich. Dlatego zostaje przeniesiony do Naczelnego Dowództwa Żandarmerii do Lwowa, w 1917 r. uzyskując stopień majora. Służąc tam angażował się w ratowanie Polaków prowadzących działalność konspiracyjną, zagrożonych wiezieniem, a nawet śmiercią. To sprowadziło na niego podejrzenia władz austriackich. Jako politycznie „niepewny”, został usunięty ze sztabu i wcielony do macierzystego oddziału Żandarmerii we Lwowie.

1 listopada 1918 r. niespodziewanie dla Polaków wojska ukraińskie zajęły Lwów. Hoszowski został internowany. Jednak po pięciu dniach zdołał uciec, by natychmiast wstąpić do polskiego wojska i zaangażować się w walki o Lwów. W dowództwie był jedynym oficerem ze sztabu armii austriackiej, który zgłosił się do walki z Ukraińcami. Tam otrzymuje polecenie zorganizowania przy wojskowej komendzie oddziału Żandarmerii Obrony Lwowa i Żandarmerii przy armii „Wschód”. Sam zostaje jego dowódcą. Za obronę Lwowa i pracy przy budowie armii „Wschód” Hoszowski został dwukrotnie odznaczony „Krzyżem Walecznych”.

Na terenie byłego zaboru austriackiego jesienią 1918 r. utworzone zostały oddziały powiatowe polskiej już Żandarmerii. Ich głównym zadaniem było zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego, blisko współdziałając  z wojskiem. Jej organizacją zajmowało się dowództwo we Lwowie, na czele którego stanął Hoszowski. Pełnił on funkcje Dowódcy Żandarmerii na Małopolskę, by następnie, jako Pełnomocnik Komendanta Głównego PP na Małopolskę, przeprowadzi proces jej przekształcenia w Policję Państwową. Z dniem 1 grudnia 1919 r. w miejsce dowództw Żandarmerii zorganizowano komendy Policji, a żandarmi stali się policjantami.

Talenty organizacyjne i fachowość zostały dostrzeżone przez władze. Po wprowadzeniu podziału na województwa i podziale b. Galicji Hoszowski został skierowany na Górny Śląsk, gdzie zajmował się organizacją Policji Państwowej Województwa Śląskiego. Wkrótce awansował na najwyższe stanowiska w Policji. W 1921 r. został mianowany zastępcą Głównego Komendanta PP, a w następnym roku – dekretem Naczelnika Państwa - Komendantem Głównym. Policją Państwową II Rzeczypospolitej dowodził od 8 kwietnia 1922 r. do 17 marca 1923 r. Otrzymał też najwyższy stopień służbowy – inspektora generalnego Policji Państwowej.

Po przejściu na emeryturę w 1924 r. poświęcił się pracy społecznej. Z chwilą wybuchu II wojny światowej miał 66 lat. Już w pierwszych dniach po inwazji Armii Czerwonej na wschodnie tereny Polski został aresztowany przez Sowietów. Zginął w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach. Prawdopodobnie został zamordowany w więzieniu w Mikołajowie na Ukrainie, wiosną 1940 r.